zij-verhaal: Fatima Mernissi

Fatima Mernissi_2Eind vorig jaar overleed Fatima Mernissi op 75-jarige leeftijd. De Marokkaanse feministe inspireerde vele Arabische vrouwen van nu. Ze verzoende islam en democratie, religie en vrouwenrechten en was dan ook – aldus politica Yamila Idrissi – een lichtpunt in donkere tijden.

Islam en feminisme. In deze moderne tijden van Arabische revoluties, migratiestromen en een feministische golf 2.0 zorgt de combinatie van deze woorden voor gensters. Debatten worden gevoerd – al dan niet online-, opiniemakers schieten in hun pen, en de seculiere samenleving wroet en draait om de mix diversiteit, religie en gendergelijkheid een plaats te geven. Sommigen hanteren daarbij het standpunt dat islam en feminisme haaks op elkaar staan, en dat zijn niet alleen rechtse politici met een eigen agenda. Ook vrouwelijke moslima’s als journaliste Mona Eltahawy of politica Ayaan Hirsi Ali stellen dat islam en vrouwenrechten niet (altijd) samengaan.

De islamitisch feministe

Fatima Mernissi dacht er echter anders over. Ze analyseerde de rol van vrouwen in de geschiedenis en de moderne beleving van de islam. Volgens haar bepleit de Koran, als deze correct wordt gelezen, de versterking van de rechten van de vrouw. De ondergeschikte positie van die vrouw in de islamitische wereld is dan ook niet te rechtvaardigen met een verwijzing naar het heilige boek. Fatima Mernissi verwierp zelfs bepaalde Hadiths – dit zijn islamitische overleveringen over de profeet die voor veel moslims een interpretatie van de Koran vormen – die ze als vrouwonvriendelijk beschouwde. Ze stootte hierbij tegen het hoofd van heel wat geestelijken, maar ook de seculiere denkers keerden zich vaak tegen haar.

De intellectuele

Een genuanceerd wereldbeeld komt niet zelden voort uit een rijk leven. Dat geldt zeker voor Fatima Mernissi, die in de jaren veertig opgroeide in één van de laatste traditionele harems van Fez, opgevoed door analfabete vrouwen die zo graag wilden uitvliegen. Dat kon Fatima, omdat haar familie tot de nationalistische elite behoorde en meisjes vanaf de jaren zestig ook naar school mochten. Na haar middelbare studies in een school van het toenmalige Franse protectoraat, studeerde ze Politieke wetenschappen in Frankrijk en de VS. Ze keerde met een doctoraat op zak terug naar Marokko, waar ze les gaf aan de universiteit. Al snel maakte ze naam als islamitisch feministe.

De schrijfster

Daarbij gooide ze het niet alleen over de theologische boeg, ze vertelde ook verhalen. Zo schreef ze Sultanes over de vrouwelijke staatshoofden in de Arabisch-islamitische wereld en heeft ze het vaak over Aicha, de vrouw van de profeet die een veldslag leidde.

Fatima Mernissi is dan ook vooral bekend geworden als schrijfster. In 1975 publiceerde ze de klassieker Achter de sluier, waarvoor ze antropologisch veldonderzoek deed in Marokko en waarin ze uitlegt hoe de islam de vrouw bekijkt, haar seksualiteit en haar aantrekkingskracht.

De sociologe

Tot 2000 schreef Fatima Mernissi een reeks boeken over vrouwen in de islam, daarna richtte zij zich als hoogleraar Sociologie in Rabat op andere onderwerpen. In Islam en democratie legt ze uit hoe islam en moderniteit hand in hand kunnen gaan. Over vrouwenrechten meende ze alles gezegd te hebben.

Het boegbeeld

Ondanks haar trouw aan de islam, liet Fatima Mernissi weinig heilige huisjes overeind. Dat overtuigde The Guardian om haar in 2011 tot één van de honderd meest invloedrijke vrouwen ter wereld te verkiezen. In 2013 werd ze ook opgenomen in de lijst van de honderd meest invloedrijke Arabische vrouwen.

Ode aan Fatima Mernissi op internationale vrouwendag

Op 8 maart organiseert Vlaams parlementslid Yamila Idrissi samen met het Kaaitheater een ode aan Fatima Mernissi, de Simone de Beauvoir van de Maghreb en Yamila’s intellectuele soulmate.

Voor info en reservaties, klik hier.

Yamila Idrissi’s eerbetoon aan Fatima Mernissi vind je hier.

Geplaatst in Nieuws en getagd met .

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.