50 jaar de pil

pilDe anticonceptiepil viert dit jaar haar 50ste verjaardag en dat mag zeker gevierd worden! De pil kwam in 1960 op de markt in de Verenigde Staten en Europa volgde enkele maanden later. Ze gaf vrouwen meer zeggenschap over hun leven en bood hen de kans zelf te beslissen of en wanneer er kinderen kwamen. Dat veranderde onze maatschappij in het algemeen en de machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen in het bijzonder voorgoed. En dat allemaal dankzij een dokter uit België.



Belgische pionier
De Turnhoutse gynaecoloog Ferdinand Peeters verricht in 1959-1960 klinisch onderzoek dat leidt tot de ontwikkeling van Anovlar, de eerste anticonceptiepil die naam waard. Eerder al, in 1957, heeft de Amerikaan Gregory Pincus het voorbehoedsmiddel Enovid op de markt gebracht, oorspronkelijk en officieel een middel tegen pijnlijke maandstonden.  Als blijkt dat de Anovlar beter werkt en minder bijwerkingen heeft, wordt de samenstelling van het Amerikaanse middel Enovid aangepast. De pil is geboren en haar opmars is wereldwijd niet meer te stuiten.

Peeters weet hoe belangrijk geboorteregeling is. In zijn dagelijkse artsenpraktijk ziet hij een massa vrouwen die op latere leeftijd hun zoveelste kind baren, en vaak zelf in het kraambed blijven. Nochtans is Dr. Peeters een diepgelovige katholiek, maar dat is niet in tegenspraak met zijn onderzoek naar de pil. Het middel wordt in de eerste plaats aangeprezen om de vrouwelijke cyclus te regelen. Op dat moment is immers alleen periodieke onthouding geoorloofd, maar Peeters weet ook dat bijna geen enkele vrouw een regelmatige menstruatiecyclus heeft. Dus prijst hij zijn pil niet aan als anticonceptivum, maar wel als middel om bij vrouwen de cyclus beter te regelen. Dat dankzij die regulator geen zwangerschap meer mogelijk is, is handig meegenomen. Op dat moment wordt er onder katholieken nog tamelijk vrij gediscussieerd over anticonceptie. Dr. Peeters wordt in 1963 zelfs ontvangen door paus Johannes XXIII.

Dat verandert wanneer in 1968 de nieuwe paus het ‘Humanae vitae’ (‘het menselijke leven’) publiceert. Het ‘verhinderen van de voortplanting’ wordt hierin volledig afgewezen. Dr. Peeters is geschokt en teleurgesteld. Eerder al had hij ook zijn onderzoekswerk aan de KUL moeten inruilen voor samenwerking met de Universiteit van Gent. Na 1968 wijdt hij zich volledig aan zijn werk als gynaecoloog en leraar. Zijn internationale carrière als wetenschapper is dan zo goed als voorbij.

De grote verdienste van dokter Peeters is dat hij vrouwen zelf wil laten beslissen over hun zwangerschap. Ook de mannen wijst hij vaak op hun verantwoordelijkheid om niet weer ‘het zoveelste kind’ te verwekken.

De pil vandaag
Intussen heeft de pil een grote evolutie doorgemaakt en is ze  populairder dan ooit. Haar samenstelling is in de loop der jaren flink aangepast. De eerste pillen bevatten hoge dosissen oestrogeen en progesteron, met als gevolg allerlei nevenwerkingen zoals pijnlijke borsten, waterretentie en een vlekkerige huiduitslag op voorhoofd en wangen. Dit werd een ‘zwangerschapsmasker’ genoemd, en zo kon je bijna op straat vrouwen herkennen die de pil namen. De huidige pil is beter gedoseerd en bevat nog net genoeg hormonen om betrouwbaar te zijn en goed verdragen te worden. Recent zijn er ook nieuwe samenstellingen op de markt gekomen met natuurlijk oestrogeen, dat zich beter aan het lichaam aanpast.

Vandaag zijn Belgische vrouwen stevige pil slikkers. Volgens de Gezondheidsenquête van het ministerie van Volksgezondheid neemt niet minder dan 60% van de seksueel actieve vrouwen tussen 15 en 49 jaar die contraceptie gebruiken de pil, 13% kiest voor een spiraaltje en 12% voor sterilisatie.

Vrouwen over de pil
De pil heeft het leven van velen omgegooid. Ze heeft vrouwen de kans gegeven zelf te beslissen of en wanneer ze kinderen willen. Hoe kijken de oma’s van vandaag, de veertiger en de prille vrouwen tegenwoordig naar de pil? We vroegen het aan Leona Detiège, in de jaren 60 één van de voorvechters van ‘baas in eigen buik’, haar  dochter Maya, politica en apotheker en Astrid, een jonge vrouw van 24.

Leona Detiège:
“ Tijdens mijn pubertijd – ik spreek over eind jaren 50, begin jaren 60 – herinner ik mij vooral discussies over het condoom. Mijn ouders waren hierin op hun manier best wel vooruitstrevend. Mijn moeder kocht condooms van “de bottenmarchand”, een importeur van gummie laarzen en handschoenen. Ze legde die wel strategisch in haar lavabotafel in de ouderlijke slaapkamer. Dat was haar subtiele manier om haar dochters te controleren. Maar ik vertikte het die te nemen.”

“Mijn vriendinnen en ik wisten wel dat de pil toen al bestond, maar in het begin werd daar erg twijfelachtig over gedaan. Condooms kopen regelde ik dus samen met mijn schoolkameraden. De pil ben ik beginnen gebruiken na de geboorte van mijn dochter. De eerste strips kreeg ik van een collega die contact had met artsen. Vanaf het tweede doosje gebruikte ik de pil op doktersvoorschrift. We  spreken nu eind ‘67,begin ’68. Het debat over condoom- en pilgebruik  werd toen meer en meer op het publieke forum gehouden. De pil gaf vrouwen meer seksuele vrijheid en het werd een belangrijk aandachtspunt voor de vrouwenbeweging.”


“Later, toen de abortusdiscussies in alle hevigheid begonnen op te laaien, ook in het parlement, heb ik samen met anderen een wetsvoorstel ingediend om abortus vrij te maken. In 1973 werd dan de wet afgeschaft die het adverteren en tentoonstellen van anticonceptie verbood. De verkoop van condooms mocht vanaf dan openlijk gebeuren. Van toen af was het dus niet meer nodig condooms te kopen bij “de bottenmarchand”.”


Maya Detiège:

“Welke pro’s en contra’s ik als apotheker aan pilgebruik zie? De pil heeft  naast het voorkomen van zwangerschap nog een aantal bijkomende voordelen, maar ook enkele nadelen. Die voordelen wegen ruimschoots op tegen de eventuele nadelen en de pil kan dan ook gezien worden als een van de meest betrouwbare vormen van anticonceptie. De voordelen zijn bekend : heel betrouwbaar, minder bloedverlies, minder kans op bloedarmoede, regelmatige menstruatie, minder pijn tijdens de ongesteldheid, minder premenstruele spanningen, minder kans op goed- en kwaadaardige gezwellen aan baarmoeder en eierstokken. Toch zijn er ook nadelen verbonden aan pilgebruik : zo is er verhoogde kans op hart – en vaatziekten (zeker in combinatie met roken!) en trombose, lichte verhoging van de bloeddruk, lichte stoornissen in de suikerstofwisseling, goedaardige aandoeningen van de lever en een –zij het zeer klein- risico op borstkanker.”

“Een positieve tendens die ik zie, is dat artsen veel prijsbewuster voorschrijven dan vroeger en dat ze meer en meer opteren voor pillen met minder tromboserisico. Een minder goede tendens is dat meer en meer vrouwen enkel op controle gaan bij de gynaecoloog en nog maar zelden bij hun huisarts.  Nochtans zijn deze laatste even goed in staat om de bloeddruk en het risico op trombose te bepalen of een uitstrijkje te nemen. Het valt op dat de meeste vrouwen niet op de hoogte  zijn van het enorme prijsverschil van een doktersbezoek. Bij een niet geconventioneerde gynaecoloog betaal je al snel 40 euro of meer terwijl je bij de huisarts maar de helft moeten betalen.”

“Moet je voor elk voorschrift opnieuw naar de dokter? Sommige artsen schrijven de pil voor drie maanden voor. Dit is natuurlijk  absurd. Gelukkig zien meer en meer artsen in dat dit zinloos is en schrijven ze de pil voor 9 maanden tot één jaar voor.  Dit is een goede tendens. De pil nog maar éénmalig voorschrijven of het voorschrift volledig afschaffen lijkt me geen juiste denkpiste.  Een jaarlijkse controle blijft nuttig.  Zeker voor vrouwen die lijden aan overgewicht, te hoge bloeddruk, hormoonschommelingen, suikerziekte, of die een voorgeschiedenis van borstkanker in de familie hebben. Drukbezette vrouwen of vrouwen met financiële problemen zullen bij het wegvallen van de voorschriftplicht al snel in de verleiding komen om dit jaarlijkse onderzoek over te slaan, terwijl het toch heel nuttig is.”

Astrid:
“Ik ken heel veel meisjes en vrouwen in mijn omgeving die de pil gebruiken. Opvallend is dat ze dat niet alleen doen bij wijze van anticonceptie, maar ook om de klassieke menstruatiepijnen en –last een beetje te verminderen. Je kan de pil bijvoorbeeld doornemen, zodat je je regels één of twee keer kunt overslaan, en doorgaans duren je regels ook minder lang en zijn ze minder pijnlijk. Bij het ziekenfonds waarbij ik ben aangesloten wordt de pil overigens bijna volledig terugbetaald, dus ook om financiële redenen hoef je het niet te laten.”

“Eén van de redenen waarom sommige vrouwen toch opteren voor een ander anticonceptiemiddel is volgens mij omdat je er bij de pil voor moet zorgen dat je hem niet vergeet – een spiraaltje biedt wat dat betreft meer zekerheid. Bovendien bestaat er ook wat scepsis over het dagelijks innemen van hormonen, hier en daar suggereert men bijvoorbeeld een correlatie tussen borstkanker en pilgebruik. Hoewel de meeste vrouwen rondom mij er zich van bewust zijn dat dit soort van vragen wordt gesteld, heb ik niet de indruk dat ze zich daar heel erg door laten leiden, zolang de overheid, dokter of gynaecoloog pilgebruik blijven toejuichen. Eén enkele vrouw zegt ook te stoppen met de pil omdat die voor gewichtstoename of een verminderd libido zou zorgen.”

“Op zich lijkt het mij niet slecht dat je een voorschrift nodig hebt voor de pil, simpelweg omdat je dat dwingt om langs de dokter of gynaecoloog te gaan en te bespreken wat voor jou het beste anticonceptiemiddel is, en vaak word je er op die manier ook toe aangezet om nog eens een uitstrijkje te laten nemen. Het lijkt me dan wel vanzelfsprekend dat je dan meteen voorschriften voor minstens een jaar mee naar huis kunt nemen.”

De impact van de pil

Voor jonge vrouwen die het nooit anders geweten hebben, is het moeilijk te begrijpen welke invloed de ontwikkeling van de anticonceptiepil gehad heeft op hun leven. Een impact die nochtans nauwelijks overschat kan worden. Door vrouwen meer controle te geven over hun lichaam en vruchtbaarheid, kregen ze meteen ook meer kansen op onderwijs, persoonlijke ontwikkeling en het waarmaken van hun professionele ambities. Marleen Temmerman, sp.a-senator en gynaecologe vatte het zo samen: “Dankzij de pil brak een tijdperk van ontvoogding aan. Eindelijk konden mensen op een veilige manier hun eigen seksualiteit in handen nemen.” Een seksuele revolutie dus, die een enorme invloed zou hebben op onze maatschappij en op het leven, het welzijn en de gezondheid van vrouwen in het bijzonder.


Geplaatst in Nieuws.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.